Perjanjian 20 Perkara, satu memorandum penting yang menjadi asas kepada penyertaan Sabah dalam pembentukan Malaysia pada 16 September 1963.

Ramai rakyat Sabah pernah mendengar tentangnya, tetapi tidak semua benar-benar memahami konteks sejarah dan kepentingannya dalam mempertahankan hak negeri.

Asal Usul: Suara Awal Rakyat Sabah

Sebelum Malaysia dibentuk, Borneo Utara (Sabah) masih di bawah pentadbiran British.
Cadangan Tunku Abdul Rahman untuk membentuk “Malaysia” — gabungan Tanah Melayu, Sarawak, Sabah dan Singapura — mencetuskan perbincangan besar di kalangan pemimpin tempatan.

Bagi memastikan suara rakyat diambil kira, Suruhanjaya Cobbold (1962) ditubuhkan untuk menilai pandangan masyarakat Sabah dan Sarawak.
Susulan itu, Jawatankuasa Antara Kerajaan (IGC) dibentuk bagi merangka perincian perlembagaan negara baharu.

Hasil perbincangan inilah yang melahirkan Memorandum 20 Perkara — satu senarai syarat, jaminan, dan kebimbangan pemimpin Sabah sebelum bersetuju menyertai Malaysia.

Isi Utama 20 Perkara

“20 Perkara” bukan sekadar tuntutan politik, tetapi satu manifesto identiti dan autonomi negeri. Antara perkara penting yang diperjuangkan ialah:

1. Tiada agama rasmi di Sabah – mengiktiraf kepelbagaian agama dan budaya.
2. Bahasa Inggeris kekal bahasa rasmi – bagi memastikan kesinambungan pentadbiran dan pendidikan.
3. Kawalan imigresen di bawah negeri – rakyat Semenanjung dan Sarawak perlu melalui kawalan khas untuk masuk ke Sabah.
4. Borneonisasi – keutamaan jawatan kerajaan kepada anak tempatan.
5. Hasil dan kewangan negeri dikawal oleh kerajaan negeri.
6. Sistem pendidikan disesuaikan dengan keperluan Sabah.
7. Nama negeri kekal “Sabah” dan Ketua Negeri ketika itu digelar Yang di-Pertua Negara.

Keseluruhan intipati ini berpaksikan satu prinsip:

Sabah menyertai Malaysia sebagai rakan setaraf, bukan negeri bawahan.

Antara Janji dan Realiti

Walaupun semangat asal masih tersisa — seperti kuasa imigresen yang kekal di bawah kerajaan negeri — banyak perkara lain dilihat semakin terhakis.
Bidang pendidikan, hasil negeri dan pembangunan ekonomi kini banyak bergantung kepada keputusan kerajaan persekutuan.

Inilah sebabnya sebahagian rakyat Sabah berpendapat bahawa semangat asal pembentukan Malaysia sudah tidak sepenuhnya dihormati.

Salah Faham Yang Masih Berulang

Ramai masih keliru antara 20 Perkara dan Perjanjian Malaysia 1963 (MA63).
Hakikatnya, kedua-duanya berbeza dari segi sifat dan kedudukan undang-undang:

• 20 Perkara = memorandum syarat dan hasrat Sabah.
• MA63 = perjanjian sah antarabangsa yang ditandatangani di London pada 9 Julai 1963.

Walaupun “20 Perkara” tidak mempunyai kuasa undang-undang seperti MA63, ia kekal sebagai dokumen moral dan sejarah yang menggambarkan suara asal rakyat Sabah.

Simbol Yang Berubah

Satu simbol penting perubahan ialah gelaran Ketua Negeri.
Dari Yang di-Pertua Negara (1963–1976) ditukar kepada Yang di-Pertua Negeri selepas pindaan perlembagaan 1976.

Bagi sesetengah rakyat Sabah, perubahan ini melambangkan pergeseran status Sabah — daripada rakan dalam persekutuan kepada sekadar negeri dalam Malaysia.

Masih Relevan Hari Ini

“20 Perkara” kekal relevan sebagai panduan moral dan politik untuk menilai hubungan pusat–negeri.
Ia mengingatkan kita bahawa penyertaan Sabah dalam Malaysia bukan penyerahan kuasa, tetapi perjanjian kerjasama antara wilayah setaraf.

Persoalannya kini:

• Adakah dasar pendidikan di Sabah mencerminkan keperluan tempatan?
• Adakah hasil negeri diagihkan secara adil?
• Adakah anak Sabah diberi keutamaan dalam pentadbiran dan pembangunan?

Jawapan kepada soalan ini akan menentukan sejauh mana semangat 20 Perkara benar-benar dihormati.

Perspektif Anak Sabah

Bagi rakyat Sabah, “20 Perkara” adalah cermin kejujuran dan penghormatan antara negeri dan persekutuan.
Sabah tidak pernah menuntut lebih — hanya mahu janji yang pernah dibuat, ditunaikan kembali.

Generasi muda perlu memahami dokumen ini agar tidak hilang makna asal penyertaan Sabah dalam Malaysia.

Sabah tidak mahu lebih tinggi daripada sesiapa,
Sabah cuma mahu duduk sama rendah dan berdiri sama tinggi —
seperti yang dijanjikan pada tahun 1963.