Malaysiakini melaporkan pada 31 Oktober 2025 bahawa Ketua Bersatu Sabah, Datuk Seri Ronald Kiandee, menyifatkan seruan “Sabah untuk Orang Sabah” kini hanya menjadi slogan bermusim yang muncul menjelang pilihan raya dan hilang selepasnya.
Ahli Parlimen Beluran itu menegaskan bahawa perjuangan sebenar di sebalik slogan tersebut bukanlah bersifat anti-persekutuan, tetapi tuntutan terhadap hak dan autonomi negeri di bawah Perjanjian Malaysia 1963 (MA63).
Slogan Hilang Nilai Asal
Menurut Kiandee, laungan “Sabah untuk Orang Sabah” yang pada asalnya memperjuangkan hak rakyat negeri itu telah dilunturkan oleh kepentingan politik jangka pendek.
“Masalahnya ialah cara ia digunakan. Ada yang menjadikannya slogan mudah ikut musim,” katanya.
Beliau turut mengimbas tempoh pemerintahan Barisan Nasional (BN) antara 1994 hingga 2018 di mana slogan tersebut hampir tidak lagi kedengaran, sebelum kembali menjadi tema kempen apabila menjelang pilihan raya.
Autonomi Melalui Keterlibatan, Bukan Pengasingan
Ronald Kiandee menegaskan bahawa tuntutan hak Sabah seharusnya diperjuangkan melalui penglibatan aktif dalam sistem persekutuan, bukannya konfrontasi atau retorik anti-Kuala Lumpur.
“Autonomi bermakna kita mesti duduk di meja pembuat keputusan, bukan menjerit dari luar,” ujarnya.
Sebagai contoh, beliau memetik pengalamannya ketika menjadi Menteri Pertanian Persekutuan yang berjaya memindahkan kuasa pelesenan perikanan laut dalam kepada Jabatan Perikanan Sabah.
Sindiran Terhadap Politik ‘Musim Pilihan Raya’
Dalam wawancara itu, Kiandee turut menyindir beberapa parti politik Sabah yang menurutnya berpusing-pusing antara sikap anti dan pro-persekutuan, bergantung kepada keadaan politik semasa.
“PBS pernah anti-persekutuan tetapi kemudian sertai BN. Hampir semua parti yang dikatakan berasaskan Sabah akhirnya kembali ke politik persekutuan apabila menguntungkan,” katanya.
Beliau menyifatkan fenomena itu sebagai “politik kemudahan yang diselindung sebagai nasionalisme.”
PN Pilih Pendekatan Kolaboratif
Menjelaskan pendekatan Perikatan Nasional (PN) terhadap MA63, Kiandee berkata gabungan itu memilih jalan keterlibatan dan kerjasama dengan kerajaan persekutuan bagi memperjuangkan hak Sabah, termasuk tuntutan 40% hasil persekutuan.
“MA63 jangan dipolitikkan. Sama ada parti berasaskan Sabah atau persekutuan, perjuangannya sama,” katanya.
Beliau turut menegaskan bahawa PN tidak melihat perjuangan hak Sabah sebagai ancaman kepada persekutuan, sebaliknya sebagai tanggungjawab nasional.
Fokus Calon Bersih & Berwibawa
Menjelang Pilihan Raya Negeri Sabah (PRN-17), Ronald Kiandee memaklumkan bahawa Bersatu akan mengetengahkan calon-calon baharu, bersih dan bebas skandal, berbeza daripada beberapa tokoh kerajaan sedia ada.
Beliau turut menjelaskan bahawa kerjasama PN dengan PAS tidak perlu dibimbangi oleh pengundi Sabah:
“Tiada apa yang perlu ditakutkan. PAS sebahagian daripada PN, dan yang penting bagi pengundi Sabah ialah prestasi, bukan dogma.”
Katanya lagi, PAS kini mempunyai sayap bukan Muslim, mencerminkan usaha parti itu mendekati semua lapisan rakyat.
Perspektif Anak Sabah
Pandangan Ronald Kiandee mencerminkan satu dilema lama dalam politik negeri — antara autonomi Sabah dan keterlibatan nasional.
Di mata rakyat, isu “Sabah untuk Orang Sabah” kekal sensitif dan berakar pada identiti serta hak ekonomi negeri. Namun, seperti yang ditekankan Kiandee, perjuangan hak tidak semestinya bermaksud penentangan terhadap Malaysia, sebaliknya perlu diterjemah melalui strategi dan pengaruh dalam sistem persekutuan.
Apabila PRN-17 semakin hampir, persoalannya — adakah rakyat Sabah akan memilih politik konfrontasi, atau politik penyertaan seperti yang digariskan PN?
