Dipetik daripada Sinar Harian pada 26 Oktober 2025, bekas Speaker Dewan Rakyat Tan Sri Pandikar Amin Mulia menegaskan bahawa Perjanjian Malaysia 1963 (MA63) bukan dokumen khas untuk rakyat Sabah semata-mata, sebaliknya perjanjian yang menyatukan semua wilayah dalam pembentukan negara Malaysia.
MA63: Perjanjian Penyatuan, Bukan Dokumen Sabah Semata-Mata
Pandikar yang juga Presiden Pertubuhan Kebangsaan Sabah Bersatu (USNO) berkata, rakyat perlu memahami konteks sebenar penubuhan Malaysia — bahawa ketika Malaysia dibentuk, Tanah Melayu sudah merdeka sejak 1957, dan perjanjian MA63 ditandatangani untuk menyatukan Sabah, Sarawak dan Singapura bersama 11 negeri dalam Persekutuan Tanah Melayu, bukan untuk memberi keistimewaan kepada Sabah semata-mata.
“Kalau MA63 itu dibuat hanya untuk orang Sabah, adakah orang Malaya akan tandatangan? MA63 menyatukan semua wilayah dalam satu negara, bukan memberi keistimewaan sebelah pihak,” katanya ketika melancarkan buku ‘Pandikar Amin: Wira Dikorbankan Bangsanya’ di Kota Kinabalu.
Beliau menegaskan, kenyataannya bukan bermaksud menafikan hak Sabah yang termaktub dalam Perlembagaan Persekutuan, termasuk isu tuntutan 40 peratus hasil negeri, tetapi menekankan keperluan melihatnya dalam kerangka keadilan dua hala dan semangat persekutuan sebenar.
“Kalau satu pihak asyik menuntut tanpa mahu berkompromi, bagaimana mahu adil? Ini perjanjian — dua-dua pihak mesti saling faham,” ujarnya sambil menyindir pemimpin yang sering menggunakan isu MA63 sebagai modal politik menjelang pilihan raya.
Kritikan Terbuka Terhadap Retorik Politik
Pandikar turut menyindir kecenderungan sesetengah pemimpin Sabah yang menurutnya terlalu menjadikan MA63 sebagai slogan politik tanpa penyelesaian konkrit.
“Kita punya pemimpin, dia cakap saja. Lepas pilihan raya, jalan belum siap, air tiada. Lepas itu mahu cakap lagi MA63, tunggu lagi lima tahun,” katanya dengan nada sinis.
Beliau turut menjelaskan bahawa meskipun bersahabat rapat dengan Datuk Seri Jeffrey Kitingan, beliau tidak bersetuju dengan pendekatan konfrontasi terhadap kerajaan Persekutuan dalam isu ini.
Buku Baharu Dedah Nilai Kepimpinan Pandikar
Majlis pelancaran buku biografi Pandikar turut dihadiri penulisnya, Dr Maspi Peran, yang menjelaskan bahawa karya tersebut bertujuan menghargai sumbangan serta nilai perjuangan tokoh politik itu dalam konteks kepimpinan dan masyarakat Sabah.
“Buku ini bukan sekadar tentang sumbangan fizikal, tetapi perjuangan moral dan nilai kepimpinan beliau — seperti Mandela dan Mahatma Gandhi,” kata Dr Maspi.
Menurutnya lagi, penulisan buku tersebut bukan kerana hubungan peribadi atau etnik, tetapi atas dasar pengiktirafan terhadap jasa dan legasi Pandikar Amin dalam sejarah politik negeri ini.
Perspektif Anak Sabah
Kenyataan Pandikar membuka semula perdebatan tentang makna sebenar MA63 — adakah ia perjanjian penyatuan semata-mata, atau asas tuntutan hak wilayah Sabah dan Sarawak?
Bagi ramai pemerhati, pendekatan Pandikar mencerminkan arus politik lama yang pragmatik, manakala generasi baharu Sabah lebih cenderung menuntut pengembalian kuasa dan hak autonomi sepenuhnya.
Namun yang pasti, isu MA63 kekal sebagai nadi perbincangan politik Sabah — antara ideal perjuangan dan realiti pelaksanaan — yang akan terus menjadi ujian utama kepada setiap pemimpin negeri ini.
